Плошча Перамогі

4 ліпеня 2004 г. выканалася 50 гадоў са дня адкрыцця манумента Перамогі ў Менску - помніка ў гонар ваяроў Савецкага Войска і беларускіх партызан, загінулых у гады Вялікай Айчыннай вайны. Ён стаў знакам сталіцы Беларусі.

Яшчэ ўвосень 1942 г. цяжкапаранены беларускі архітэктар Георгій Заборскі у шпіталі ўральскага мястэчка Троіцка рабіў эскізы, накіды, малюнкі помніка. У верасні 1942 г. ён пісаў у кіраванне Звяза архітэктараў БССР: “Я абраў для працы складанне эскіза-ідэі праекту помніка Героям Айчыннай вайны. У мяне з’явілася шмат розных ідэй… “. У канцы 1945 г. Георгій Уладзіміравіч вярнуўся ў Менск і ўлучыўся ў працу па ўзнаўленні разбураных гарадоў і сёлаў.

Увосень 1950 г. Кіраванне па справах архітэктуры пры Радзе Міністраў БССР абвясціла конкурс на стварэнне праекту помніка ваярам Савецкага Войска і беларускім партызанам. У конкурсе прынялі ўдзел больш 70 архітэктараў і скульптараў з Масквы, Ленінграда, Менска, Рыгі і іншых гарадоў. Першая прэмія была прысуджаная праекту Георгія Заборского пад дэвізам “Беларусь”. Для распрацоўкі канчатковага праекту помніка правялі яшчэ адзін конкурс. Лепшым быў прызнаны праект Г.У. Заборскага і Ў.А. Караля. Разам з архітэктарамі над стварэннем помніка працавалі вядучыя беларускія скульптары: З. Азгур, А. Бембель, А. Глебаў, З. Селіханаў.

Манумент кампазіцыйна завяршае ансамбль пляца Перамогі і з’яўляецца яе вышыннай дамінантай, замыкае далягляд вуліц, якія прамянямі сходзяцца да яго. Помнік уяўляе сабой класічны чатырохкутны абеліск, вышынёй каля 40 метраў, абліцаваны шэрым гранітам і ўвянчаны масіўным ордэнам “Перамога”. Грані абеліска рытмічна раздзеленыя вузкімі і завершаныя шырокай палосамі, стылізаванымі пад беларускі нацыянальны арнамент. На чатырох гранях пастамента размешчаныя бронзавыя скульптурныя кампазіцыі (гарэльефы). “9 траўня 1945 г.” (скульптар А. Бембель) паказвае трыўмф Перамогі, над ім Герб БССР у аблямоўванні сцягоў, бакавыя гарэльефы “Савецкае Войска ў гады Вялікай Айчыннай вайны” (скульптар З. Селіханаў) і “Партызаны Беларусі” (скульптар А. Глебаў) адлюстроўваюць адзін з момантаў бою і эпізод “рэйкавай вайны”, “Слава загінулым героям” (скульптар З. Азгур) паказвае скруху народа над долам героя. Паслядоўным чаргаваннем рэльефаў, лаканічнымі пластычнымі сродкамі эмацыйна перададзеныя кульмінацыйныя моманты дужання нашага народа супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў, гарката згуб, радасць перамогі. Шматфігурная кампазіцыя выкананая ў рэалістычнай манеры, з дэталёвай прапрацоўкай рэльефных малюнкаў.

Абеліск пастаўлены на кантаваную пашыраную ўнізе платформу ступеністага цокаля (стылобат) з чорнага лабраторыта, на якім змешчаны бронзавы меч, увіты лаўровай галіной, (скульптар З. Салтыков) як знак перамогі. Уся кампазіцыя размешчаная на шырокім васьмігранным ступеністым подыўме, чатыры грані якога прарэзаныя кубічнымі стылабатамі з чорнага лабрадорыта з чатырма бронзавымі лаўровымі вянкамі на іх (скульптар З. Адашкевіч). Перад манументам 3 ліпеня 1961 г. запалены Вечны агонь.

У 1984 г. у сувязі з уводам у лад Менскага метрапалітэна пляц перад помнікам была перапланіроўка (архітэктары Б. Ларчанка, Б. Школьнікаў, К. Вязгін). Яна была вырашаная ў двух узроўнях. Пад зямлёй аснова манумента акружаная колцавай абыходнай галерэяй, звязанай са станцыяй метрапалітэна. Галерэя пераходзіць у круглую мемарыяльную залу, прысвечаны памяці герояў, загінулых падчас Вялікай Айчыннай вайны. У цэнтры яго вянок з мастацкага шкла з падсвятленнем знутры (мастак У. Пазняк) - знак Вечнага агню памяці. На сцяне бронзавы малюнак Зоркі Героя Савецкага Звяза і пласціны з імёнамі 566 выхадцаў Беларускай ССР і іншых саюзных рэспубалік, якія ўдзельнічалі ў вызваленні Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў і ганараваных звання Героя Савецкага Звяза. Сіметрычныя драбінчастыя вынахады на пляц аформленыя масіўнымі гранітнымі блокамі. На іх верхніх спусцістых гранях - выкананыя ў мосенжы малюнка прыспушчаных сцягоў (скульптар Н. Рыжанкоў). Ад вынахаду да манумента цягнуцца ланцужкі невялікіх гранітных блокаў з надпісамі-прысвячэннямі гарадам-героям і малюнкамі ўзнагарод.

У 2004 г. помнік і прылеглая да яго тэрыторыя рэстаўраваныя (галоўны архітэктар праекту Ў.І. Бакаеў).